[ANALISIS] PRN Johor: Mampukah Zahid imbangi Anwar, Pas dan aspirasi UMNO?

JOHOR BAHRU: Pilihan Raya Negeri (PRN) Johor ke-16 mungkin dilihat sebagai pertarungan antara Barisan Nasional (BN), Pakatan Harapan (PH) dan Perikatan Nasional (PN).

Namun, di sebalik persaingan antara parti-parti politik itu, terdapat satu lagi ujian yang sedang berlangsung secara senyap, iaitu kemampuan Datuk Seri Ahmad Zahid Hamidi mengurus percanggahan politik yang semakin kompleks.

Sebagai Presiden UMNO, Pengerusi BN dan pada masa sama, Timbalan Perdana Menteri dalam Kerajaan Perpaduan pimpinan Datuk Seri Anwar Ibrahim, Zahid berada dalam kedudukan yang unik.

Hubungan politik beliau dengan Anwar berada pada tahap paling stabil sejak kerjasama antara UMNO dan PH dibentuk selepas PRU15.

Namun di Johor, realitinya jauh berbeza.

BN dan PH bertanding menentang satu sama lain. Di banyak kawasan, kedua-dua gabungan sedang merebut kelompok pengundi yang sama, termasuk pengundi bandar, pengundi muda dan pengundi Melayu sederhana.

Dalam keadaan itu, setiap serangan politik yang dilemparkan sepanjang kempen berpotensi memberi kesan kepada hubungan yang sedang dipelihara di Putrajaya.

Persoalannya bukan sama ada Zahid mampu mengekalkan hubungan dengan Anwar, tetapi sama ada beliau boleh mengekalkan hubungan itu tanpa menjejaskan usaha UMNO mendapatkan semula keyakinan pengundi Melayu.

Kempen di Johor setakat ini memperlihatkan satu pembahagian peranan yang menarik, dengan Zahid terus mengekalkan nada sederhana apabila bercakap mengenai hubungan dalam Kerajaan Perpaduan.

Pada masa sama, Menteri Besar Johor Datuk Onn Hafiz Ghazi dilihat memainkan peranan lebih aktif mempertahankan kedudukan BN dan UMNO di negeri itu, termasuk berdepan kritikan daripada pemimpin PH khususnya DAP.

Pendekatan itu boleh ditafsirkan sebagai usaha memisahkan naratif nasional dan naratif negeri. Di peringkat Persekutuan, BN dan PH perlu dilihat mampu bekerjasama bagi memastikan kestabilan politik dan ekonomi negara.

Di Johor pula, UMNO perlu menunjukkan kepada penyokong tradisinya bahawa parti itu masih mempunyai identiti tersendiri dan tidak tenggelam dalam kerangka Kerajaan Perpaduan.

Dalam erti kata lain, Zahid perlu mengimbangi dua tuntutan yang berbeza. Beliau perlu meyakinkan rakan-rakan dalam PH bahawa UMNO kekal komited kepada kerajaan sedia ada, tetapi pada masa sama perlu memastikan pengundi Melayu tidak melihat UMNO sebagai sekadar pelengkap kepada PH.

Cabaran itu menjadi lebih rumit apabila kempen PRN Johor mula memperlihatkan perkembangan yang tidak dijangka melibatkan Pas. Arahan Pas supaya penyokongnya memberikan undi kepada calon BN dalam beberapa kerusi yang menyaksikan pertembungan terus antara BN dan PH merupakan antara perkembangan paling menarik dalam kempen kali ini.

Pada masa sama, terdapat pengakuan terbuka mengenai tahap kerjasama yang tidak menyeluruh antara Pas dan Bersatu di beberapa kawasan.

Secara politik, perkembangan itu membawa beberapa implikasi.

Pertama, ia menunjukkan bahawa bagi sebahagian penyokong Pas, keutamaan semasa mungkin bukan lagi memastikan kemenangan Bersatu tetapi menghalang kemenangan PH. Jika sentimen itu benar-benar berlaku di lapangan, ia boleh mengubah corak pertandingan di beberapa kerusi marginal.

Kedua, ia membuka ruang kepada UMNO untuk menilai semula kedudukannya dalam landskap politik Melayu. Sejak pembentukan Kerajaan Perpaduan, antara cabaran terbesar UMNO ialah persepsi bahawa parti itu semakin jauh daripada pengundi Melayu konservatif.

Sokongan yang datang daripada sebahagian penyokong Pas, walaupun bersifat taktikal dan sementara, boleh ditafsirkan sebagai petunjuk bahawa persepsi itu mungkin tidak semestinya mutlak.

Atas sebab itu, respons Zahid yang mengalu-alukan sebarang sokongan kepada BN, termasuk daripada Pas, cukup signifikan. Ia tidak membawa maksud wujud kerjasama formal antara kedua-dua parti.

Namun ia menunjukkan Zahid tidak berminat untuk menutup pintu kepada segmen pengundi Melayu yang sebelum ini beralih kepada Pas dan PN.

Di sinilah muncul pula kebimbangan dalam kalangan PH.

Bagi sebahagian pemimpin PH dan DAP, perkembangan itu menimbulkan persoalan mengenai arah tuju sebenar politik UMNO. Kritikan yang dilemparkan terhadap BN sepanjang kempen memperlihatkan cubaan untuk mengaitkan UMNO dengan Pas dan naratif politik Melayu yang lebih konservatif.

Mereka berpendapat sebarang pengukuhan hubungan antara penyokong Pas dan BN akhirnya boleh memberi manfaat kepada agenda politik yang dibawa oleh Pas.

Dapatan kempen semasa menunjukkan naratif itu mula digunakan bagi mempengaruhi pengundi bandar dan bukan Melayu yang masih menjadi kelompok penting dalam beberapa kerusi campuran.

Keadaan ini meletakkan Zahid dalam situasi yang agak rumit.

Jika beliau terlalu menjarakkan diri daripada Pas, UMNO berisiko kehilangan peluang mendapatkan semula sokongan pengundi Melayu yang beralih kepada PN sejak beberapa pilihan raya lalu.

Namun jika beliau dilihat terlalu selesa menerima sokongan Pas, PH pula mungkin berdepan kesukaran menjelaskan kerjasama dalam Kerajaan Perpaduan kepada penyokong mereka sendiri.

Sebab itu PRN Johor mungkin lebih penting daripada sekadar menentukan komposisi Dewan Undangan Negeri yang baharu. Pilihan raya ini sedang menguji sama ada satu model politik baharu boleh berfungsi dalam konteks Malaysia.

Model itu membolehkan parti-parti menjadi pesaing dalam pilihan raya negeri, bekerjasama di Putrajaya dan pada masa sama mengekalkan saluran komunikasi dengan kelompok pengundi yang berbeza.

Jika BN mencatat keputusan yang baik, Zahid boleh berhujah bahawa UMNO tidak perlu memilih antara kerjasama dengan Anwar dan usaha mendapatkan semula sokongan Melayu. Kedua-duanya boleh dilakukan serentak.

Jika keputusan tidak memihak kepada BN, persoalan mengenai keberkesanan formula itu akan muncul semula, bukan sahaja di Johor tetapi juga menjelang PRU16.

Atas sebab itu, ujian sebenar Zahid dalam PRN Johor bukan semata-mata menewaskan PH atau PN. Sebaliknya, ia adalah ujian terhadap kemampuannya mengurus tiga hubungan yang saling bertembung.

Hubungan dengan Anwar sebagai rakan kerajaan, hubungan dengan PH sebagai pesaing politik, dan hubungan dengan pengundi Melayu yang masih menjadi asas kekuatan UMNO.

Keputusan pada 11 Julai nanti mungkin tidak memberikan jawapan muktamad. Namun ia berpotensi memberikan petunjuk awal sama ada formula politik yang sedang dibina Zahid mempunyai masa depan, atau sekadar penyelesaian sementara dalam landskap politik yang semakin berubah.