APABILA bercakap mengenai pertumbuhan ekonomi, perhatian sering tertumpu kepada bandar-bandar besar seperti Kuala Lumpur, Johor Bahru, Pulau Pinang atau Kuching.
Di situlah tertumpunya pelaburan, industri, syarikat multinasional dan peluang pekerjaan berpendapatan tinggi.
Namun, di luar tumpuan itu, masih terdapat antara 7.3 juta hingga 7.5 juta rakyat Malaysia yang tinggal di kawasan luar bandar.
Mereka mengusahakan tanah, mengendalikan perusahaan kecil, menghasilkan makanan, membekalkan komoditi dan menyokong rantaian bekalan yang menjadi asas kepada ekonomi negara.
Persoalannya, adakah desa sekadar kawasan yang perlu dibangunkan, atau sebenarnya sebuah ruang ekonomi yang masih belum dimanfaatkan sepenuhnya?
Inilah persoalan yang cuba dijawab melalui gagasan Ekonomi Desa Nasional (EDN) yang diketengahkan Timbalan Perdana Menteri merangkap Menteri Kemajuan Desa dan Wilayah, Datuk Seri Dr Ahmad Zahid Hamidi.
Dalam ucapan terbaharunya kepada warga Kementerian Kemajuan Desa dan Wilayah (KKDW), Zahid memberikan isyarat jelas bahawa pembangunan luar bandar tidak lagi boleh ditafsir dalam kerangka lama yang terlalu tertumpu kepada bantuan dan penyediaan infrastruktur semata-mata.
Sebaliknya, beliau mahu desa dilihat sebagai sumber pertumbuhan baharu yang mampu menjana pendapatan, peluang pekerjaan dan nilai ekonomi kepada negara.
Idea itu bukan sesuatu yang asing. Namun, persoalan sebenar ialah sama ada Malaysia benar-benar bersedia mengubah cara kita melihat pembangunan desa.
Selama beberapa dekad, kejayaan pembangunan luar bandar lazimnya diukur melalui jumlah jalan yang dibina, rumah yang dibaik pulih, bekalan elektrik yang disambungkan atau projek yang berjaya disiapkan.
Semua itu penting dan tidak boleh dipertikaikan sumbangannya terhadap kesejahteraan rakyat.
Tetapi pembangunan fizikal semata-mata tidak semestinya menghasilkan peningkatan pendapatan.
Hakikatnya, jurang ekonomi antara bandar dan desa masih wujud dan melebar.
Pendapatan median isi rumah luar bandar dianggarkan sekitar RM4,100 hingga RM4,300 sebulan, jauh lebih rendah berbanding RM6,500 hingga RM6,800 bagi isi rumah bandar.
Atas sebab itu, penegasan Zahid bahawa "kejayaan sebenar ialah apabila rakyat merasai perubahan dalam kehidupan mereka" harus dilihat sebagai lebih daripada sekadar slogan pentadbiran.
Ia sebenarnya menyentuh persoalan yang lebih besar: adakah dasar pembangunan yang dilaksanakan benar-benar meningkatkan taraf hidup penduduk desa atau sekadar menghasilkan statistik projek yang memberangsangkan?
Apa yang menarik mengenai EDN ialah ia cuba mengalihkan fokus daripada pemberian bantuan kepada pembinaan ekosistem ekonomi.
Desa sebenarnya tidak kekurangan aset. Kawasan luar bandar memiliki tanah yang luas, sektor pertanian yang mapan, sumber biojisim, industri sawit, koperasi, perusahaan mikro serta modal sosial yang kuat dalam kalangan komuniti setempat.
Malah sektor pertanian sahaja menyumbang sekitar 6.5 hingga 7 peratus kepada Keluaran Dalam Negara Kasar (KDNK), manakala industri sawit dan biodiesel menyumbang puluhan bilion ringgit nilai eksport setiap tahun.
Persoalannya, bukan sama ada aset itu wujud atau tidak, sebaliknya, bagaimana aset tersebut boleh diterjemahkan kepada nilai tambah yang lebih tinggi.
Sebagai contoh, adakah hasil pertanian hanya dijual sebagai bahan mentah atau diproses menjadi produk bernilai tinggi?
Adakah pengeluaran biojisim sekadar menjadi sisa pertanian, atau dimanfaatkan sebagai sumber tenaga dan industri baharu?
Adakah usahawan desa sekadar berniaga dalam pasaran tempatan, atau mampu menembusi pasaran nasional dan antarabangsa melalui platform digital?
Inilah perbezaan antara pembangunan desa dan ekonomi desa.
Pembangunan desa memberi tumpuan kepada kemudahan dan kesejahteraan hidup. Ekonomi desa pula memberi tumpuan kepada penciptaan nilai, pendapatan dan kekayaan.
Jika dilaksanakan dengan betul, EDN berpotensi menjadi jambatan antara kedua-duanya.
Namun, kejayaan gagasan ini tidak boleh bergantung kepada peruntukan atau program semata-mata.
Ia memerlukan perubahan budaya kerja, penyelarasan antara agensi, penglibatan sektor swasta dan kesediaan untuk menilai setiap inisiatif berdasarkan hasil yang dicapai, bukan jumlah aktiviti yang dilaksanakan.
Dalam hal ini, antara mesej paling penting yang disampaikan Zahid ialah keperluan untuk meninggalkan budaya "projek telah dilaksanakan" kepada budaya "masalah rakyat telah diselesaikan".
Itulah ukuran sebenar kejayaan.
Pada akhirnya, masa depan desa tidak seharusnya diukur berdasarkan berapa banyak bantuan yang diterima, tetapi berapa banyak peluang ekonomi yang berjaya diwujudkan.
Jika desa mampu menjadi tempat di mana rakyat boleh memperoleh pendapatan yang baik, membina perniagaan yang mampan dan menikmati kualiti hidup yang setanding dengan kawasan bandar, maka gagasan Ekonomi Desa Nasional bukan sahaja akan mengubah landskap luar bandar, tetapi turut mengubah struktur ekonomi negara secara keseluruhan.
Dan jika itu berjaya dicapai, desa tidak lagi dilihat sebagai wilayah yang memerlukan bantuan berterusan, sebaliknya sebagai enjin pertumbuhan baharu Malaysia.
- Firdaus Azil merupakan wartawan kanan di Astro AWANI yang kini sedang melanjutkan pengajian dalam bidang komunikasi. Beliau aktif melaporkan isu-isu semasa, politik, dan hal ehwal serantau.
- Semua hantaran dan pandangan di akaun ini adalah milik peribadi penulislah sepenuhnya dan tidak menggambarkan pendirian rasmi mahupun mewakili Astro AWANI.
